Lý luận chung về phương pháp chọn mẫu cho đề tài nghiên cứu khoa học

 Nguyễn Thị Thanh    

Lý luận chung về phương pháp chọn mẫu cho đề tài nghiên cứu khoa học

1.Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu là gì?

Chọn mẫu (sampling) là hoạt động tiến hành nghiên cứu, thu thập thông tin từ một bộ phận thu nhỏ của một mẫu tổng thể nghiên cứu, tuy nhiên kết quả nghiên cứu lại có khả năng suy rộng ra cho cả ổng thể đối tượng nghiên cứu, tương đồng với các đặc trưng và cơ cấu của tổng thể.

Chọn mẫu là quá trình lựa chọn một bộ phận tương đối nhỏ từ tổng thể với tích cách là đại diện cho tổng thể cần nghiên cứu.

Dựa trên kết quả thu được từ mẫu, nhà nghiên cứu sẽ suy diễn rộng ra cho tổng thể.

phuong-phap-chon-mau

phuong-phap-chon-mau

2. Ý nghĩa của nghiên cứu chọn mẫu

Chọn mẫu là hoạt động vô cùng cần thiết trong nghiên cứu khoa học, nó có những ý nghĩa to lớn:

– Thứ nhất, trong nghiên cứu chọn mẫu, khảo sát không nhiều đơn vị nghiên cứu nên thông thường chọn mẫu được tiến hành trong thời gian ngắn. Dữ liệu được xử lý và phân tích nhanh nên thông tin thu được từ hoạt động chọn mẫu có tính thời sự, cập nhật.

– Chi phí cho công tác tổ chức nghiên cứu thấp, vì vậy, phương pháp chọn mẫu nghiên cứu tiết kiệm được cả nhân lực, vật lực và tài chính.

– Chúng ta có thể mở rộng nội dung nghiên cứu hoặc đi sâu tìm hiểu mặt nào đó của đối tượng nghiên cứu.

– Bên cạnh đó có thể tuyển chọn những điều tra viên tốt: Người có trình độ cao, kinh nghiệm lâu năm, điều kiện tập huấn thì thông tin thu được có tính chính xác cao.

Quá trình chọn mẫu:

– B1: Định nghĩa tổng thể và phần tử

– B2: Xác định khung lấy mẫu

– B3: Xác định kích thước mẫu

– B4: Xác định phương pháp chọn mẫu

– B5: Tiến hành lấy mẫu theo phương pháp đã chọn

Vì sao phải chọn mẫu?

– Để có thông tin nhanh hơn và tiết kiệm hơn.

Ví dụ: muốn có số liệu về thu nhập của các hộ gia đình ở Việt Nam thì nên điều tra toàn bộ hay điều tra chọn mẫu?

– Trường hợp khi tiến hành điều tra làm biến dạng hay phá hủy thuộc tính của đơn vị.

Ví dụ: Thử độ bền của vỏ xe sản xuất

– Trường hợp số đơn vị của hiện tượng vô hạn hoặc không xác định

Ví dụ: Muốn có số liệu về những người bệnh cao huyết áp tại thành phố Hồ Chí Minh

– Khi muốn so sánh các hiện tượng với nhau mà chưa có thông tin cụ thể hoặc khi muốn kiểm định một giả thuyết đặt ra, người ta thường dùng điều tra chọn mẫu để thu thập dữ liệu.

Ví dụ: Kiểm tra tác dụng của một loại thuốc đối với điều trị tim mạch

Ngoài ra các đề tài nghiên cứu khoa học về môi trường, giáo dục, kinh tế thì phương pháp chọn mẫu là yếu tố quyết định của công trình nghiên cứu.

3.Các phương pháp chọn mẫu thuận tiện

a. Phương pháp chọn mẫu xác suất

Ưu điểm:

– Biết trước xác suất xuất hiện của các phần tử vào trong mẫu.

– Quá trình chọn mẫu tuân theo quy luật toán, không thể tự ý thay đổi.

– Các thông số của mẫu có thể dùng để ước lượng/kiểm nghiệm các thông số của tổng thể.

Nhược điểm:

– Trong nhiều trường hợp không mang tính khả thi vì không thể có được danh sách tất cả các đối tượng liên hệ, hoặc nhà nghiên cứu không đủ thời gian để tiếp cận các đối tượng khi họ phân tán ở nhiều địa bàn cách xa nhau.

– Phương pháp chọn mẫu xác suất thương rát tốn kém nhiều thời gian và công sức.

b. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất

Ưu điểm:

– Nhà nghiên cứu chọn các phần tử vào mẫu không theo quy luật ngẫu nhiên

– Không biết xác suất xuất hiện của các phần tử. Chọn mẫu tùy thuộc vào nhà nghiên cứu.

Ví dụ: Tổ chức một buổi đến siêu thị để phỏng vấn các bà nội trợ về vấn đề chi tiêu hàng ngày cho lương thực.

Nhược điểm:

– Với phương pháp chọn mẫu phi xác suất việc chọn mẫu phải dựa vào kỹ năng của nhà nghiên cứu hay của nhân viên chọn mẫu.

4. Yêu cầu của việc thiết kế phương pháp lấy mẫu nghiên cứu khoa học

– Tính đại diện: Phải tái tạo lại những đặc trưng cơ bản của tập hợp tổng quát.

– Tính thích hợp: Chọn đúng đối tượng nghiên cứu theo đề tài đã định ra.

– Tính chính xác: Phản ánh đúng các đặc trưng cơ bản của tập hợp tổng thể.

– Tính đầy đủ: Báo cáo phải đầy đủ để đảm bảo kết quả cuối cùng là chính xác nhất

– Mẫu phải đảm bảo những sai số thống kê cho phép.

– Không có sự trùng lặp các đơn vị nghiên cứu đảm bảo kết quả không bị trùng lặp, tốn thời gian và chi phí.

– Mẫu phải thuận tiện: Việc thực hiện tiến trình nghiên cứu, dễ kiểm tra thông tin.

Chúc bạn học tập tốt hơn với những kiến thức về “phương pháp chọn mẫu” trong bài viết này!

Tìm hiểu dịch vụ khác: